قنات قصبه گناباد

قنات قصبه گناباد در استان خراسان رضوی و در شهر گناباد عمیق‌ترین و قدیمی‌ترین کاریز جهان است. این قنات شاهكاری از پیوند هنر، دانش، تكنولوژی و مدیریت منابع آب است كه مهمترین شاخصه آن عمق مادر چاه، تكنولوژی حفر قنات و نیز شیوه بهره برداری آب می باشد كه آن را به یكی از جاذبه های تاریخی و مهندسی جهان تبدیل كرده است.

پرونده کاریز گناباد در سال ۱۳۹۳برای ثبت در میراث معنوی و ملموس بشریت به یونسکو ارسال شد و پس از رسیدگی به عنوان قنات ایرانی در یونسکو به ثبت رسید. کاریز قصبه گناباد در سال ۱۳۷۹ توسط سازمان میراث فرهنگی با شماره ۲۹۶۳ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.

این قنات از 2 رشته اصلی و 6 شاخه فرعی تشكیل شده‌ و مادر چاه آن در دامنه شمالی سیاه كوه و مظهر كنونی قنات در جنوب محله معروف به قصبه شهر (كوی شرقی) قرار دارد.

طول این قنات بیش از 33 كیلومتر است و عمق مادرچاه اصلی در انتهای رشته ‘دولاب نو’ با توجه به شیب زمین حدود 300 متر و میزان آبدهی آن بیش از 130 لیتر در ثانیه ‌است.

از جمله تدابیر به كار رفته در معماری این قنات تعدد چاه های آن می باشد كه به بیش از 470 حلقه می رسد. تعدد چاه ها سبب پیشگیری از كور شدن چاه ها توسط دشمنان هنگام حمله و همچنین كاهش وزن طناب در زمان حفر و تخلیه چاه ها شده است.

از دیگر موارد آن می توان به 2 شاخه شدن در فاصله 683 متری كانال اصلی و سپس 6 شاخه شدن كانال ها به دلیل پیشگیری از ریزش احتمالی و قطع جریان آب اشاره كرد.

قنات قصبه هم اكنون با بازگشایی 500 متر اولیه برای بازدید گردشگران آماده شده و مابقی مسیر آن نیازمند مستحكم سازی و ایجاد امكانات رفاهی است.60 درصد چاه های قنات مسدود است و 40 درصد آنها با آبدهی 150 لیتر در ثانیه باقی مانده است.

ناصر خسرو در سفرنامه خود سخن از قناتی پر آب می آورد با 700 گز عمق و چهار فرسنگ طول، این قنات قناتی نیست جز قنات قصبه گناباد كه با 2500 سال قدمت قدیمی ترین و پر آب ترین قنات جهان با عمیق ترین مادر چاه جهان به عمق 300 متر است.

نام

قنات قصبه گناباد

محل قرارگیری

خراسان رضوی، گناباد

نوع بنا

فرهنگی، قنات

تاریخ ساخت

2500 سال پیش

تاریخ ثبت ملی

1379

تاریخ ثبت جهانی یونسکو

24 تیر 1395

طول

33 کیلومتر

عمق مادر چاه

300 متر